Je kind opvoeden met een narcistische ouder

Kinderen voelen meer dan je denkt

Kinderen merken vaak dat er iets niet klopt, ook als ze niet precies kunnen uitleggen wat dat is.

Een kind kan bijvoorbeeld leren om goed op de stemming van een ouder te letten. Is papa boos? Kan ik dit wel zeggen? Wordt mama verdrietig als ik voor de andere ouder kies? Heb ik iets verkeerd gedaan?

Dat hoeft niet altijd bewust te gebeuren. Een kind past zich aan aan de omgeving waarin het opgroeit. Als het merkt dat bepaald gedrag van een ouder leidt tot boosheid, afwijzing of spanning, kan het proberen dat gedrag te vermijden.

Daarom kan een kind bij de ene ouder heel vrij zijn en bij de andere ouder voorzichtig of aangepast.

Als ouder kun je daar machteloos van worden. Je wilt je kind beschermen, maar je kunt niet overal bij zijn.

Geef je kind een veilige plek

Een van de belangrijkste dingen die je kunt bieden, is een plek waar je kind niet hoeft te presteren.

Je hoeft niet iedere uitspraak van de andere ouder te weerleggen. Je hoeft ook niet voortdurend uit te leggen waarom jij vindt dat iets anders had moeten gaan.

Je kunt je kind vooral laten ervaren:

• Je mag hier jezelf zijn.

• Je mag vertellen wat je voelt.

• Je hoeft niet voor mij te kiezen.

• Je hoeft mijn gevoelens niet te beschermen.

• Je hoeft geen ruzie tussen volwassenen op te lossen.

Dat klinkt misschien eenvoudig, maar voor een kind kan het enorm belangrijk zijn.

Maak je kind geen boodschapper

Wanneer ouders niet goed met elkaar kunnen communiceren, ontstaat gemakkelijk een situatie waarin het kind boodschappen gaat overbrengen.

"Zeg tegen papa dat..."

"Vraag aan mama waarom..."

"Zeg maar dat ik het daar niet mee eens ben."

Probeer je kind daar zoveel mogelijk buiten te houden.

Een kind is geen tussenpersoon voor volwassen conflicten. Het hoeft niet te kiezen wie gelijk heeft en het hoeft ook niet te bewijzen dat de ene ouder iets verkeerd doet.

Wanneer communicatie tussen ouders noodzakelijk is, is het beter om die verantwoordelijkheid bij de volwassenen te houden.

Praat niet negatief over de andere ouder

Dit kan ontzettend moeilijk zijn wanneer je het gevoel hebt dat je kind wordt beïnvloed.

Toch kan het schadelijk zijn om je kind voortdurend te vertellen dat de andere ouder narcistisch, manipulatief of slecht is.

Je kind heeft immers niet alleen een relatie met die ouder, maar ook zijn eigen gevoelens en herinneringen.

Je kunt gedrag wel bespreekbaar maken zonder een oordeel over de persoon op te leggen.

Bijvoorbeeld:

• "Hoe vond jij dat?"

• "Wat gebeurde er precies?"

• "Hoe voelde je je toen?"

• "Wat had je op dat moment nodig gehad?"

Zo help je je kind om zelf woorden te geven aan ervaringen.

Leer je kind gevoelens herkennen

Kinderen die regelmatig rekening moeten houden met de emoties van anderen kunnen moeite krijgen om hun eigen gevoelens te herkennen.

Misschien zeggen ze snel: "Het geeft niet."

Of: "Ik ben niet boos."

Terwijl je aan alles merkt dat er wel degelijk iets speelt.

Help je kind daarom om gevoelens te benoemen zonder er meteen een oplossing aan te koppelen.

"Volgens mij vond je dat lastig."

"Je lijkt verdrietig."

"Je mag boos zijn."

"Je hoeft nu nog niet te vertellen wat er is."

Daarmee geef je je kind ruimte om zijn eigen binnenwereld serieus te nemen.

Leer dat grenzen normaal zijn

Grenzen leren kennen is voor ieder kind belangrijk. Wanneer een kind opgroeit in een omgeving waarin grenzen regelmatig worden genegeerd, kan dat extra belangrijk worden.

• Een kind mag nee zeggen.

• Een kind mag aangeven dat het iets niet prettig vindt.

• Een kind mag om ruimte vragen.

• Een kind mag een eigen mening hebben.

Dat betekent niet dat een kind altijd zijn zin krijgt. Grenzen stellen en regels accepteren zijn twee verschillende dingen.

Het doel is dat je kind leert: mijn gevoelens en grenzen mogen bestaan, ook wanneer een ander het daar niet mee eens is.

Pas op met het ondervragen van je kind

Wanneer je je zorgen maakt, kan de neiging ontstaan om na ieder bezoek precies te willen weten wat er is gebeurd.

• "Wat heeft mama gezegd?"

• "Was papa weer boos?"

• "Wat hebben jullie gedaan?"

• "Heeft hij iets over mij gezegd?"

Je doet dat waarschijnlijk vanuit bezorgdheid. Toch kan een kind hierdoor het gevoel krijgen dat het verslag moet uitbrengen.

Probeer daarom vooral beschikbaar te zijn.

Je kunt zeggen: "Fijn dat je weer thuis bent. Als je iets wilt vertellen, luister ik."

Dat geeft een heel andere boodschap. Je kind hoeft niets te bewijzen en hoeft geen kant te kiezen.

Vertrouw op patronen, niet op één incident

Iedere ouder maakt fouten. Iedere ouder kan een keer boos reageren, onhandig communiceren of een verkeerde beslissing nemen.

Daarom zegt één gebeurtenis meestal weinig.

Wanneer je je zorgen maakt, kijk dan naar patronen.

Voelt je kind zich structureel verantwoordelijk voor de emoties van een ouder? Wordt het regelmatig onder druk gezet om partij te kiezen? Is er voortdurend sprake van kleineren, schuldgevoel of controle? Komt je kind steeds gespannen terug?

Dat zijn andere signalen dan een eenmalige ruzie.

Het is ook belangrijk om voorzichtig te zijn met het label "narcist". Narcistische trekken kunnen voorkomen zonder dat iemand een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft. Een diagnose kun je niet stellen aan de hand van een aantal herkenbare gedragingen.

Je hoeft echter geen diagnose te hebben om serieus te nemen dat bepaald gedrag je kind belast.

Geef je kind toestemming om van beide ouders te houden

Dit is misschien een van de moeilijkste dingen. Zelfs wanneer jij overtuigd bent dat het gedrag van de andere ouder schadelijk is, kan je kind van die ouder houden. Een kind kan tegelijkertijd bang, boos, verdrietig én liefdevol zijn. Probeer daar ruimte voor te laten.

Je kind hoeft niet te horen: "Hoe kun je hem nog aardig vinden?"

Het mag ook zeggen: "Ik vind het leuk bij papa."

Zonder dat jij daardoor het gevoel hoeft te krijgen dat je kind jou afwijst. Wanneer een kind weet dat het van beide ouders mag houden, hoeft het minder snel een kant te kiezen.

Zorg ook goed voor jezelf

Een situatie met een ouder die sterk manipulerend, controlerend of egocentrisch gedrag vertoont, kan enorm veel energie kosten.

Je kunt voortdurend bezig zijn met de vraag wat je moet zeggen. Hoe je een gesprek moet voeren. Hoe je moet reageren. Wat je kind precies heeft meegemaakt.

Daardoor kun je jezelf langzaam kwijtraken.

Juist daarom is het belangrijk dat je ook voor jezelf ondersteuning zoekt. Praat met iemand die je vertrouwt en schakel professionele hulp in wanneer de situatie daarom vraagt. Zeker wanneer er sprake is van ernstige conflicten, bedreiging, verwaarlozing of andere vormen van onveiligheid is deskundige hulp belangrijk.

Je hoeft dit niet alleen te dragen.

Je hoeft niet iedere strijd te winnen

Wanneer je samen met iemand opvoedt die voortdurend conflicten lijkt op te zoeken, kan het voelen alsof je op ieder punt moet reageren.

Maar niet iedere strijd hoeft gevoerd te worden.

Je kind heeft uiteindelijk niet alleen behoefte aan een ouder die het beschermt tegen wat er misgaat. Het heeft ook behoefte aan rust, voorspelbaarheid en een ouder die emotioneel beschikbaar is.

Soms is de krachtigste reactie daarom niet een nieuwe discussie, maar het bieden van stabiliteit.

Een rustige thuisbasis. Duidelijke grenzen. Voorspelbare regels. Aandacht. En vooral: een plek waar je kind niet voortdurend hoeft te twijfelen of het goed genoeg is.

Als je kind steeds tussen twee werelden zit

Het kan ontzettend moeilijk zijn om te zien dat je kind wordt beïnvloed door gedrag waar je zelf geen controle over hebt.

Je kunt de andere ouder niet altijd veranderen. Je kunt niet ieder gesprek controleren. Je kunt niet voorkomen dat je kind dingen meemaakt die je liever zou voorkomen. Maar je kunt wel invloed hebben op wat je kind bij jou ervaart.

Je kunt luisteren zonder meteen te oordelen. Je kunt gevoelens serieus nemen. Je kunt je kind leren dat grenzen bestaan. Je kunt laten zien dat liefde niet afhankelijk hoeft te zijn van gehoorzaamheid, prestaties of het voortdurend tevreden houden van een ander.

En misschien wel het belangrijkste: je kunt je kind laten merken dat het niet verantwoordelijk is voor de emoties van volwassenen.

Meer begrijpen over omgaan met narcistisch gedrag

Wanneer je te maken hebt met een ouder die sterk egocentrisch, controlerend of manipulerend gedrag vertoont, kan het lastig zijn om te begrijpen wat er precies gebeurt. Zeker wanneer gesprekken steeds anders lijken te eindigen dan je had verwacht.

Jij bent niet gek, omgaan met narcisten van Minke Ligthart gaat over het herkennen en begrijpen van dit soort patronen en over wat ze met jou kunnen doen. Het boek is geschreven voor mensen die meer grip willen krijgen op situaties waarin narcistisch gedrag een rol speelt.

Want soms begint het met een eenvoudige vraag: Waarom voelt dit contact zo verwarrend?

En soms is het juist die vraag die ervoor zorgt dat je anders naar de situatie gaat kijken.